برای شناخت بهتر ال‌نینو، تغییرات دما و بارش و راه‌های کاهش خسارت بلایا، از دکتر کاویان‌پور، رئیس مؤسسه تحقیقات آب، دعوت کرده‌ایم. آقای دکتر، سلام و صبح شما بخیر.
دکتر کاویان‌پور: صبح شما و مردم عزیز بخیر. پرداختن به این موضوع اهمیت زیادی دارد، چون هنگام مواجهه با بلایا، مشارکت مردم یکی از عوامل اصلی کاهش خسارت است.
مجری: برای اینکه پدیده ال‌نینو را درست بشناسیم، بهتر است از چه مقدمه‌ای شروع کنیم؟
دکتر کاویان‌پور: کره زمین با افزایش دما روبه‌روست. این افزایش دما می‌تواند الگوی بارش، سیل، خشکسالی، طوفان و وضعیت یخچال‌ها را تغییر دهد. در توافق پاریس کشورها متعهد شدند برای محدود کردن گرمایش تلاش کنند، اما روند موجود همچنان نگران‌کننده است.
مجری: نمودارهای ارائه‌شده نشان می‌دهد بعضی استان‌های پربارش نیز کاهش بارش داشته‌اند. چطور ممکن است میانگین بارش یک سال نزدیک به نرمال باشد اما بعضی مناطق خشک‌تر شوند؟
دکتر کاویان‌پور: میانگین کشوری همه واقعیت را نشان نمی‌دهد. توزیع مکانی بارش تغییر کرده است. در برخی استان‌ها مثل تهران، قم، اصفهان و حتی مناطق پربارشی مانند گیلان و چهارمحال‌وبختیاری کاهش بارش دیده می‌شود. بنابراین نرمال بودن یک عدد ملی نباید ما را از تغییرات منطقه‌ای غافل کند.
مجری: افزایش دمای استان‌ها در این نمودار نسبت به چه دوره‌ای محاسبه شده است؟
دکتر کاویان‌پور: این اطلاعات بر پایه داده‌های سازمان هواشناسی و مقایسه با میانگین بلندمدت، در حدود پنجاه سال، به دست آمده است. متوسط دمای کشور در سال آبی گذشته حدود ۱٫۲ درجه بالاتر از میانگین بلندمدت بوده و این افزایش در همه استان‌ها یکسان نیست.
مجری: تغییر الگوی بارش دقیقاً چه خطر تازه‌ای برای مدیریت سیلاب به وجود می‌آورد؟
دکتر کاویان‌پور: بارش‌ها در بسیاری از نقاط جهان به سمت شدت بیشتر و تمرکز نقطه‌ای می‌روند. ممکن است متوسط بارش یک منطقه ۵۰ میلی‌متر باشد، اما در یک نقطه ۱۰۰ میلی‌متر باران ببارد. هم توزیع مکانی و هم توزیع زمانی بارش اهمیت دارد. همین رگبارهای شدید و کوتاه می‌توانند موجب سیلاب شوند.
مجری: پس خود ال‌نینو چیست و چه ارتباطی با این شرایط دارد؟
دکتر کاویان‌پور: بخش بزرگی از انرژی خورشیدی در اقیانوس‌ها ذخیره می‌شود. هر چند سال یک بار، تغییر دمای آب‌های سطحی ناحیه استوایی اقیانوس آرام می‌تواند الگوهای جوی را تحت تأثیر قرار دهد. گرم‌تر شدن این ناحیه با پدیده ال‌نینو و سردتر شدن آن با لانینا مرتبط است. آثار آن در نقاط مختلف زمین یکسان نیست؛ جایی ممکن است بارش بیشتر شود و جایی خشکسالی رخ دهد.
مجری: آیا می‌توان با وقوع ال‌نینو از حالا وقوع سیل یا خشکسالی در ایران را قطعی دانست؟
دکتر کاویان‌پور: خیر. به دلیل فاصله جغرافیایی ایران از ناحیه اصلی شکل‌گیری این پدیده، اثر آن بر کشور را نمی‌توان با قطعیت تعیین کرد. بررسی‌های آماری احتمال اثرگذاری بر اقلیم ایران را نشان می‌دهد، اما برای پیش‌بینی قطعی شدت و محل بارش به مطالعات بیشتری نیاز است.
مجری: در این موضوع مردم چه نقشی دارند و آیا صرفاً سیاست‌گذاران مسئول‌اند؟
دکتر کاویان‌پور: کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای نیازمند تصمیم‌های کلان دولت‌ها و تغییرات اقتصادی و فناورانه است. اما برای کاهش خسارت سیلاب، مشارکت مردم، نهادهای محلی و دستگاه‌های اجرایی ضروری است.
مجری: ارزیابی‌های مؤسسه تحقیقات آب برای ماه‌های آینده چه چیزی را نشان می‌دهد؟
دکتر کاویان‌پور: در بررسی ارائه‌شده، مهرماه نزدیک به شرایط نرمال دیده می‌شود و برای آبان و آذر در بخش‌هایی از غرب کشور و زاگرس افزایش متوسط بارش، حدود ۳۰ تا ۷۰ میلی‌متر، پیش‌بینی شده است. این به معنای قطعی بودن سیلاب نیست؛ زیرا رگبارهای شدید نقطه‌ای موضوع جداگانه‌ای هستند.
مجری: برای پیشگیری از خسارت چنین بارش‌هایی چه باید کرد؟
دکتر کاویان‌پور: ستادهای مدیریت بحران استان‌ها باید فعال باشند و استانداری‌ها، شهرداری‌ها، دهیاری‌ها، شوراها و دستگاه‌های مرتبط همکاری کنند. لایروبی و مدیریت مسیر رودخانه‌ها، به‌ویژه رودخانه‌هایی که از شهرها می‌گذرند، اهمیت دارد. در کنار این اقدامات باید از ظرفیت مردم و گروه‌های داوطلب استفاده شود.
مجری: از توضیحات شما سپاسگزارم. آنچه از این گفت‌وگو برمی‌آید، ضرورت آمادگی علمی، مدیریت درست منابع آب و همکاری دستگاه‌ها و مردم برای کاهش خطر سیلاب است.