کارشناس برنامه؛ حجت الاسلام سیدفرید والی زاده: بسم‌الله الرحمن الرحیم. خدمت همه بینندگان عزیز و محترم سلام عرض می‌کنم. ان‌شاءالله در این گفت‌وگو از معارف قرآن و اهل‌بیت بهره‌مند شویم.
در پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت برگزاری اجلاسیه نماز در مشهد مقدس، به دو موضوع مهم اشاره شده است: نماز و حکومت صالحان، و نیز جهاد و نماز. نخست باید به یکی از ویژگی‌های حکومت صالحان پرداخت؛ ویژگی‌ای که در آیه شریفه مورد اشاره قرار گرفته و آن، اقامه نماز است.
اقامه نماز صرفاً به معنای نماز خواندن نیست. میان ادای نماز و اقامه نماز تفاوت وجود دارد. در این بخش از پیام نیز تأکید شده است که فریضه نماز تنها یک تکلیف فردی نیست. نگاه ما به نماز نباید فقط فردی باشد؛ بلکه نماز باید اقامه شود تا آثار اجتماعی و سیاسی آن نیز در جامعه پدیدار شود.
اگر مردم تنها به‌صورت فردی و در خانه‌های خود نماز بخوانند، همه آنچه اسلام از نماز خواسته تحقق نمی‌یابد. فرمان الهی به اقامه نماز، به‌ویژه نماز جماعت و جمعه، ناظر به شکل‌گیری جمع و حضور اجتماعی مؤمنان نیز هست.
نسبت ولایت و نماز
از آیه شریفه «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ...» می‌توان به نسبت میان ولایت و نماز توجه کرد. در ادبیات دینی، از حکومت با تعبیر ولایت نیز یاد می‌شود؛ تعبیری که از ارتباط عمیق، صمیمی و همراه با محبت میان ولی جامعه و مردم حکایت دارد.
در روایات، نماز در کنار حکومت و ولایت قرار گرفته است. ممکن است برخی تصور کنند حکومت امری مادی و دنیایی است، در حالی که نماز امری الهی و ملکوتی به شمار می‌رود و این دو با یکدیگر سازگار نیستند؛ اما این برداشت با معارف اسلامی همخوانی ندارد.
در روایت معروفی از امام باقر علیه‌السلام آمده است: «بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ». در این روایت، ولایت در کنار نماز، زکات، روزه و حج مطرح شده است. بنابراین، نمی‌توان نماز را از ولایت و حکومت جدا دانست.
عید غدیر نیز در کنار جنبه معنوی و عبادی، جنبه سیاسی دارد. به تعبیر امام راحل، غدیر عید حکومت است؛ روزی که امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام از سوی پیامبر اسلام به‌عنوان ولی و سرپرست جامعه معرفی شد. با ولایت، مسیر استقرار و استمرار دین در جامعه ادامه می‌یابد.
از همین رو، حکومت و ولایت اگر از نماز جدا شوند، در معرض انحراف قرار می‌گیرند. در نقل یکی از دیدارهای ماه مبارک رمضان با مسئولان نظام نیز بر همین نکته تأکید شده بود که مسئولیت‌پذیری نباید سبب تعطیل شدن نمازهای نافله شود؛ بلکه کسی که مسئولیت بیشتری بر عهده می‌گیرد، باید اهتمام بیشتری به نماز داشته باشد.
جهاد؛ تلاش در همه عرصه‌ها
موضوع دیگر، جهاد است. جهاد فقط به معنای مبارزه مسلحانه یا استفاده از نیروی نظامی در برابر دشمن نیست. هر عرصه‌ای که دشمن در آن در پی ضربه زدن به جامعه باشد، تلاش فعالانه و مسئولانه در همان عرصه می‌تواند مصداق جهاد باشد.
برای مثال، اگر دشمن در عرصه اقتصادی به کشور اسلامی فشار وارد می‌کند، فعالیت در این حوزه نیز باید با روحیه جهادی همراه باشد. کسانی که در میدان دفاع از کشور در برابر تجاوز دشمن حضور دارند، جهاد می‌کنند؛ اما جهاد به آن میدان محدود نمی‌شود. در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، علمی و دیگر حوزه‌ها نیز می‌توان از جهاد سخن گفت.
برای موفقیت در جهاد، دو شرط اساسی مطرح شده است: نخست، صبر و استقامت؛ و دوم، نترسیدن از دشمن.
نماز؛ سرچشمه آرامش و شجاعت
در نقل خاطره‌ای از گفت‌وگو با امام خمینی رحمه‌الله، گفته شده است که در جریان بحث درباره موضوعی، این پرسش مطرح شد که آیا ایشان از وقوع اتفاقی نمی‌ترسند؟ پاسخ امام این بود که هرگز نمی‌ترسد و نترسیده است. در این گفت‌وگو، پیوند این شجاعت با نماز و اتصال به منبعی الهی مورد تأکید قرار می‌گیرد.
نماز حقیقی تنها به حرکات ظاهری محدود نیست؛ اعضا، قلب و اندیشه انسان نیز باید در مسیر بندگی قرار گیرند. کسی که عظمت الهی را در نماز درک می‌کند، در برابر دشواری‌ها احساس بن‌بست نمی‌کند و ترس و اضطراب به‌آسانی بر او چیره نمی‌شود. مداومت بر ذکر خداوند نیز انسان را به این منبع لایزال متصل می‌کند و می‌تواند زمینه کاهش حزن و خوف را فراهم آورد.
در نهج‌البلاغه، در خطبه متقین، درباره پرهیزگاران آمده است که خداوند در جان و نگاه آنان بزرگ جلوه می‌کند و در نتیجه، هر آنچه غیر از ذات حق است، در نظرشان کوچک می‌شود. از همین منظر، عظمت خداوند در رکوع و سجده جایگاه ویژه‌ای دارد: انسان با درک عظمت پروردگار، از هیبت امور دیگر کمتر متأثر می‌شود.
صبر جمعی و استقامت در برابر دشمن
در ادامه بحث جهاد، بار دیگر بر دو اصل صبر و استقامت و نترسیدن از دشمن تأکید می‌شود. در روایت مطرح‌شده در گفت‌وگو، به ایستادگی مردم در روزهای حمله و بمباران اشاره شده است؛ مردمی که با وجود تهاجم، میدان را ترک نکردند. این ایستادگی به نماز، توسل به اهل‌بیت و ارتباط معنوی با خداوند نسبت داده می‌شود.
آیه شریفه «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ» نیز در همین زمینه یادآوری می‌شود. در این آیه می‌توان به چند نکته توجه کرد: نخست، ایمان و حرکت جمعی؛ دوم، اعتقاد به ذات حق؛ و سوم، استقامت در برابر دشمن. بر اساس این بیان، کسانی که بر ایمان خود پایدار می‌مانند و در برابر دشواری‌ها استقامت می‌کنند، مشمول وعده الهی خواهند شد.