حجت الاسلام سیدفرید والی زاده : بسم‌الله الرحمن الرحیم. الحمدلله رب‌العالمین و الصلاة والسلام علی سیدنا محمد و آله الطاهرین.
خدمت همه بینندگان عزیز و محترم سلام عرض می‌کنم. موضوع گفت‌وگوی امروز، نقش نماز در تمدن‌سازی و شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی است. خوشبختانه امام شهید ما، در ادامه مسیر امام راحل و با تأکید بر نگاه تمدنی به حرکت امت اسلامی و ملت ایران، بارها به موضوع تمدن نوین اسلامی اشاره کرده‌اند.
یکی از راه‌های مهم تمدن‌سازی، نماز است. نماز در شکل‌گیری بُعد معنوی تمدن اسلامی نقشی ویژه دارد. یکی از تفاوت‌های اساسی تمدن اسلامی با تمدن مدرنِ رایج در جهان، توجه به معنویت است؛ در حالی که در جهان امروز، بی‌توجهی به معنویت بحران‌هایی پدید آورده است. در مقابل، حکومت اسلامی بر پایه معنویت و نماز شکل گرفته است.
برای روشن شدن جایگاه نماز، ابتدا باید بدانیم تمدن چه مؤلفه‌ها و عناصری دارد و نماز و معنویت چه جایگاهی در ساختن آن ایفا می‌کنند.
دو بُعد تمدن: سخت‌افزار و نرم‌افزار
در بیاناتی که درباره تمدن و ماهیت آن مطرح شده، تمدن دارای دو بُعد دانسته شده است: بُعد سخت‌افزاری و بُعد نرم‌افزاری.
بُعد سخت‌افزاری تمدن، علم، دانش و فناوری را دربرمی‌گیرد. در این زمینه، به پیشرفت‌های جمهوری اسلامی و تلاش برای جبران عقب‌ماندگی‌های گذشته اشاره شده است؛ پیشرفت‌هایی که به باور گوینده، در عرصه‌های مختلف به چشم می‌آیند.
اما تمدن تنها به ابزار و فناوری محدود نیست. بُعد نرم‌افزاری تمدن، سبک زندگی است؛ یعنی شیوه زندگی ما باید بر اساس الگوی اسلامی و آموزه‌های دینی طراحی شود. رفتار در اجتماع و خانواده، ارتباط با خویشاوندان و همسایگان، حضور در محیط کار، مدرسه و دانشگاه، و حتی نوع تغذیه، پوشاک و نگاه به محیط زیست، همگی از مصادیق سبک زندگی به شمار می‌روند.
در دعای زیارت عاشورا می‌خوانیم: «اللهم اجعل محیای محیا محمد و آل محمد». این فراز بیانگر آن است که زندگی ما باید به سبک زندگی پیامبر و اهل‌بیت علیهم‌السلام نزدیک شود و آنان الگوی ما در زندگی باشند. هرچند فاصله ما با آن الگوهای کامل بسیار است، مهم آن است که در مسیر آنان حرکت کنیم.
بر اساس این نگاه، زیربنای هر دو بُعد سخت‌افزاری و نرم‌افزاری تمدن، جهان‌بینی، معرفت، فکر و اندیشه است.
نماز؛ جهت‌دهنده سبک زندگی
یکی از عوامل مهمی که به سبک زندگی جهت می‌دهد، نماز است. در معارف اسلامی بر این نکته تأکید می‌شود که اگر نماز انسان درست و شایسته باشد، رفتارها و اعمال او نیز در مسیر درست قرار می‌گیرند.
از همین منظر، اگر کسی نماز می‌خواند اما در زندگی بی‌نظم است، باید در کیفیت نماز خود بازنگری کند. نماز حقیقی باید در رفتار و زندگی انسان اثر بگذارد. همچنین در این گفت‌وگو مطرح می‌شود که ایمان و نماز می‌توانند در آرامش روحی انسان نقش داشته باشند؛ و اگر فرد نمازگزار با بحران‌های روحی روبه‌رو شد، شایسته است در کیفیت و شیوه نماز خواندن خود تأمل کند.
پس سبک زندگی اسلامی باید بر محور نماز سامان یابد؛ نمازی که فقط یک عمل فردی نیست، بلکه در شکل‌گیری رفتار فرد و جامعه اثرگذار است.
چهار عرصه پیشرفت جامعه
در ادامه، به جلساتی اشاره می‌شود که در سال ۱۳۹۰ درباره تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت با حضور اندیشمندان حوزه و دانشگاه برگزار شد. در آن جلسات، چهار عرصه برای ارزیابی پیشرفت جامعه مطرح شده است.
عرصه نخست، فکر و اندیشه است؛ موضوعی که در قرآن کریم نیز مورد تأکید قرار گرفته و انسان به تدبر و تفکر در آفرینش دعوت شده است. حتی در آداب نماز شب، تلاوت آیاتی که انسان را به اندیشیدن در آفرینش آسمان‌ها و زمین فرا می‌خواند، مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین، پیش از نماز نیز می‌توان با تفکر در آفرینش الهی، زمینه توجه و حضور قلب را فراهم کرد.
عرصه دوم، پیشرفت در علم و فناوری است. عرصه سوم به علوم و حوزه‌های مرتبط با زندگی انسان، از جمله اقتصاد، اجتماع و سیاست مربوط می‌شود. عرصه چهارم نیز پیشرفت معنوی است؛ یعنی توجه به عالم ملکوت، آخرت و قیامت.
در این نگاه، پیشرفت جامعه تنها با توسعه فناوری و امور مادی سنجیده نمی‌شود؛ معنویت نیز یکی از عرصه‌های مهم پیشرفت است و نماز در این عرصه جایگاهی اساسی دارد.
مراقبت از نماز و حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی
برای حرکت به سوی تمدن اسلامی، باید به عرصه معنویت و به‌ویژه نماز توجه ویژه داشت. مداومت بر نماز و محافظت بر خواندن آن در اول وقت، می‌تواند گامی در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی باشد.
در پایان، بر این نکته تأکید می‌شود که بی‌توجهی، سهل‌انگاری و تأخیر در نماز نباید به عادت تبدیل شود. قرآن کریم درباره نمازگزارانی که نسبت به نماز خود غفلت می‌ورزند، هشدار می‌دهد: «فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ، الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ». امید است با اهتمام به نماز، هم در زندگی فردی و هم در مسیر ساختن جامعه‌ای معنوی گام برداریم.