مجری: امروز روز دامپزشکی است. پزشک با بیماری روبه‌روست که می‌تواند درد و مشکلش را توضیح دهد، اما دامپزشک باید مشکل موجودی را تشخیص دهد که زبانش را نمی‌فهمیم. البته تجربه و دانش کمک می‌کند دامپزشک همان درد ناگفته را بشناسد و درمان کند.
در خدمت دکتر همایونی‌مهر هستیم. سلام و صبح بخیر.
دکتر همایونی‌مهر: به شما و بینندگان سلام می‌کنم و این روز را به همکارانم در سراسر کشور تبریک می‌گویم. دامپزشکان قشر زحمتکشی هستند که علاوه بر رفاه حیوانات، برای بهداشت و سلامت جامعه تلاش می‌کنند.
مجری: چه زمانی و چگونه به این رشته علاقه‌مند شدید؟
دکتر همایونی‌مهر: داستانش طولانی است، اما واقعاً از کودکی به حیوانات علاقه داشتم. متولد ۱۳۵۹ هستم و دوران تحصیلم مقارن با تغییر نظام قدیم به نظام جدید بود.
برایم جالب بود که یک موجود زنده با این همه ظرافت آفریده شده است. حیوان ممکن است توانایی زیادی داشته باشد، اما در عین حال به حمایت و کمک انسان نیاز دارد. بعد از کنکور وارد دامپزشکی شدم و با رشته‌ای سخت و سنگین روبه‌رو شدم.
مجری: در پزشکی، دانشجویان آناتومی انسان را می‌خوانند، اما در دامپزشکی باید آناتومی گونه‌های مختلف را یاد بگیرند. یکی از دوستانم دانشجوی دامپزشکی بود و کتاب آناتومی‌اش را دیدم؛ عضلات و ساختار بدن گونه‌ها با هم فرق دارد و در پرندگان هم شکل دیگری است. درس‌خواندن در این رشته واقعاً دشوار است.
دکتر همایونی‌مهر: برای دامپزشک عمومی شدن، باید حدود شش سال، یعنی دوازده ترم تحصیل کرد و اگر درست به خاطر داشته باشم، حدود ۲۲۴ واحد گذراند.
پس از آن، در صورت داشتن شرایط لازم و طی‌کردن مراحل پذیرش و مصاحبه، می‌توان وارد دوره تخصص شد. اگر در تعداد اشتباه نکنم، حدود ۲۵ تا ۳۰ رشته تخصصی دامپزشکی وجود دارد. امکان ورود به برخی گرایش‌های علوم پزشکی، مانند باکتری‌شناسی و ویروس‌شناسی، هم هست.
همکاران من در مؤسسه واکسن و سرم‌سازی رازی، سازمان و شبکه‌های دامپزشکی، بازرسی بهداشتی گوشت، مراکز پرورش، درمانگاه‌های حیوانات خانگی و بخش‌های دیگر، در خط مقدم سلامت جامعه‌اند.
هرچه دامپزشکی موفق‌تر عمل کند و بیشتر حمایت شود، هزینه درمان در جامعه کمتر می‌شود. از بیماری‌های آشنای مشترک میان انسان و حیوان، تب مالت و هاری را می‌توان نام برد. دامپزشکان در پیشگیری، تشخیص و مقابله با این بیماری‌ها نقش دارند.
مجری: این نکته مهمی است که گاهی از آن غافل می‌شویم. اگر دامپزشکان کارشان را انجام ندهند، بیماری‌های مشترک میان انسان و حیوان می‌تواند گسترش پیدا کند. نام بعضی از این بیماری‌ها را فقط گاهی می‌شنویم، اما پشت کنترل آنها فعالیت گسترده‌ای وجود دارد.
دکتر همایونی‌مهر: این بیماری‌ها در کشورهایی که دامپزشکی ضعیف‌تری دارند، بیشتر گسترش پیدا می‌کنند. خوشبختانه در ایران دامپزشکان متبحری داریم.
ایران از تولیدکنندگان بزرگ گوشت سفید و تخم‌مرغ است. این صنعت گسترده، از زحمات همکاران دامپزشک در نقاط مختلف کشور بهره می‌برد.
مجری: در دامپزشکی ایران چه پیشرفت‌هایی داشته‌ایم؟
دکتر همایونی‌مهر: حدود ۲۲ سال است در این حوزه کار می‌کنم و تخصصم بیماری‌های طیور است. در این سال‌ها، بخش‌های مختلف کار را از نزدیک دیده‌ام.
همان‌طور که گفتم، در تولید تخم‌مرغ و گوشت سفید از تولیدکنندگان بزرگ جهان هستیم. مؤسسه واکسن و سرم‌سازی رازی با بیش از صد سال قدمت فعالیت می‌کند و در منطقه شناخته‌شده است. در تولید واکسن‌های دامی پیشرفت‌های خوبی داشته‌ایم.
در جراحی‌های خاص، تشخیص و درمان حیوانات کوچک و حوزه آبزیان نیز پیشرفت کرده‌ایم. تجهیزات و امکانات تشخیصی مناسبی در اختیار داریم. سازمان دامپزشکی و همکاران ما در کنترل بیماری‌های خسارت‌بار، از جمله آنفلوانزا، فعالیت مؤثری داشته‌اند.
یکی از سخت‌ترین موقعیت‌ها برای دامپزشک زمانی است که وارد یک واحد پرورش می‌شود و می‌بیند صاحب آن همه سرمایه‌اش را گذاشته و حالا بر اثر بیماری مستأصل شده است.
بارها در مرغداری با چنین وضعیتی مواجه شده‌ام. سرمایه چندمیلیاردی یک پرورش‌دهنده در خطر است و تشخیص درست دامپزشک، با کمک آزمایشگاه، می‌تواند به کنترل بیماری و حفظ سرمایه او کمک کند.
مجری: بخشی از مواد غذایی ما گوشت و فرآورده‌های آن است و درباره بعضی از آنها، از جمله جگر مرغ، حرف‌ها و توصیه‌های مختلفی شنیده می‌شود. در این زمینه چه توضیحی دارید؟
دکتر همایونی‌مهر: در دامپزشکی شعاری داریم: «از مزرعه تا سفره». این یک زنجیره گسترده است و همکاران من در سراسر کشور بر آن نظارت می‌کنند؛ از زمان پرورش، نوع آنتی‌بیوتیک مصرفی و باقی‌مانده دارو تا زمان کشتار و ورود محصول به بازار.
نباید هر شایعه‌ای را باور کرد. درباره جگر مرغ، نظر من این است که از نظر تغذیه‌ای انتخاب چندان مطلوبی نیست؛ چون داروها و آنتی‌بیوتیک‌های مصرفی می‌توانند بر این بخش اثر بگذارند. البته خودم هم علاقه‌ای به آن ندارم و شاید این موضوع در نحوه بیانم اثر داشته باشد.
مجری: درباره جگر گوسفند هم همین نظر را دارید؟
دکتر همایونی‌مهر: نه، درباره گوسفند چنین حرفی نمی‌زنم. البته در کشتارگاه، نظارت دقیق دامپزشکی وجود دارد و اگر موردی دیده شود، اجازه ورود آن به بازار داده نمی‌شود.
مجری: خاطره‌ای از کارتان بگویید؛ موردی که درمان برایتان خیلی لذت‌بخش بوده باشد.
دکتر همایونی‌مهر: دو خاطره کوتاه می‌گویم. حدود پانزده سال پیش، پسری هجده‌ساله با نگرانی زیاد به درمانگاه من مراجعه کرد. یک کاسکو، یا همان طوطی خاکستری آفریقایی، داشت که حدود بیست ساله بود؛ یعنی دو سال پیش از تولد این پسر در خانه‌شان زندگی می‌کرد.
بدن پرنده پر از ساچمه بود. ظاهراً همسایه روبه‌رو با تفنگ بادی به آن شلیک کرده بود. نمی‌دانم چه مشکلی داشته یا از این کار چه نتیجه‌ای می‌خواسته بگیرد.
توانستیم پرنده را نجات بدهیم. گریه آن پسر وقتی پرنده‌اش را تحویل گرفت، هنوز در ذهنم مانده است.
خاطره دیگر مربوط به مرغداری بود که می‌دانستم در آستانه ورشکستگی است. تا پایان دوره کنارش بودیم و توانستیم کمکش کنیم. دخترش هم در آستانه ازدواج بود. هیچ‌وقت فراموش نمی‌کنم که بعداً ما را به عروسی دخترش دعوت کرد و رفتیم. این اتفاق‌ها برایمان بسیار شیرین است.
دامپزشکی ترکیبی از علم، عشق و محبت است. با موجودی سروکار دارید که نمی‌تواند مشکلش را توضیح دهد. باید با دانش و تجربه، آزمایشگاه و ابزارهای تشخیصی به علت بیماری برسید و درمانش کنید.
مجری: چه تصور اشتباهی درباره دامپزشکان وجود دارد که دوست دارید اصلاح شود؟
دکتر همایونی‌مهر: یکی از مشکلات این است که بعضی‌ها دامپزشکی را کاری ساده و صرفاً تجربی می‌دانند. در حالی که پشت آن آموزش دشوار و طولانی وجود دارد؛ همان شش سال تحصیل مستمر برای دوره عمومی و درس‌هایی مثل آناتومی که به آن اشاره کردید.
مشکل دیگر، خوددرمانی است؛ از جمله استفاده نادرست از پاسخ‌های هوش مصنوعی به‌جای مراجعه به دامپزشک. این کار گاهی به قیمت جان حیوان خانگی یا خسارت به مزرعه و واحد پرورش تمام می‌شود. تصور اینکه تشخیص و درمان کار ساده‌ای است، آسیب‌زاست.
در پایان می‌خواهم از دکتر تاجبخش، پیشکسوت دامپزشکی، یاد کنم. اگر درست به خاطر داشته باشم، در سال ۱۳۶۹ با تلاش ایشان این روز به نام دامپزشکی نام‌گذاری شد. چهاردهم مهر در تقویم ایران باستان «گوش‌روز» بوده و با مفهوم نگهبانی از جانوران ارتباط داشته است.
به ایشان عرض احترام دارم و این روز را به همه همکارانم تبریک می‌گویم.
مجری: از شما و همه دامپزشکانی که در سلامت جامعه و امنیت غذایی نقش دارند تشکر می‌کنیم. روز دامپزشکی بر شما مبارک باشد.