مهدیپور:
سلام، صبح بخیر میگویم به همه هموطنان عزیزمان. همچنین یادی کنیم از شهدای مدرسه شجره طیبه میناب که با خونشان وظایف تکتک ما را سنگینتر کردند. وظیفه فقط در بخش جنگ و جهاد نیست؛ در همه زمینهها باید با قدرت پیش برویم.
مجری:
آقای مهدیپور، گفتوگو را اینطور آغاز کنیم؛ اصلاً به چه محصولی «ارگانیک» اطلاق میشود و چه محصولاتی را میتوان در این دسته قرار داد؟
مهدیپور:
محصولات ارگانیک محصولاتی هستند که در فرآیند تولیدشان مواد شیمیایی سنتتیک مصرف نمیشود؛ یعنی کود شیمیایی و سم شیمیایی در باغات و مزارع مصرف نمیشود. در ادامه تولید، در بخش فرآوری و بستهبندی هم هیچگونه مواد غیرمجاز و موادی که آسیبرسان باشد، مصرف نمیشود.
در نتیجه محصولی ارائه میشود که کاملاً سلامتمحور است و محیط زیست هم در فرآیند تولید آن حفظ میشود. این تعریف کوتاهی از محصولات ارگانیک است.
مجری:
چند مورد از محصولاتی که در ایران به صورت ارگانیک تولید میشوند و نامشان بیشتر شنیده شده و مردم با آنها آشنا هستند را نام ببرید.
مهدیپور:
انشاءالله به روزی برسیم که کل محصولات کشورمان به صورت ارگانیک تولید شود؛ همانطور که در گذشته، وقتی مواد شیمیایی وجود نداشت، کشاورزی میکردند و محصولات خوبی هم تولید میشد.
از زمانی که مواد شیمیایی وارد بخش تغذیه شد، یکسری گرفتاریها و مشکلات ایجاد شد. ولی ما کشور وسیع و دارای پتانسیل بالایی هستیم و میتوانیم محصولات متنوعی را متناسب با شرایط محیطی، به صورت ارگانیک تولید کنیم.
میتوان انواع گیاهان دارویی، زعفران، خرما، گل محمدی و مشتقات آن، انار و محصولات متنوع دیگری را نام برد. اگر اراده کنیم، میتوانیم این محصولات را به صورت ارگانیک تولید کنیم. به این درجه از دانش رسیدهایم و چارچوبهای مختلفی هم در کشور ایجاد شده است.
وقتی درباره ارگانیک صحبت میکنیم، دو جنبه را در نظر داریم. یک بخش، هدف سلامتمحور برای مردم خودمان است و بخش دیگر مربوط به محصولاتی است که از کشور صادر میشوند. وقتی محصول ارگانیک صادر شود و با گواهیهای مربوط به بازارهای بینالمللی دسترسی پیدا کند، میتواند با قیمت بالاتری فروخته شود، ارزآوری بیشتری داشته باشد و ارزش افزوده ایجاد کند.
مجری:
وضعیت صادرات محصولات ارگانیک کشورمان چطور است و بیشتر چه محصولاتی را صادر میکنیم؟
مهدیپور:
اگر بخواهیم یک بررسی کلی داشته باشیم، در ۱۸۳ کشور دنیا تولید محصولات ارگانیک انجام میشود و ۱۴۵ میلیارد یورو گردش مالی محصولات ارگانیک است.
طبق آخرین آماری که در سال ۲۰۲۶ منتشر شده، ۵ هزار و ۳۲۲ هکتار از مزارع و باغات کشورمان به صورت ارگانیک مدیریت میشوند. اما با توجه به اینکه کشور ما کشاورزی است و وسعت بزرگی از مزارع و باغات داریم، این عدد بسیار ناچیز است و فاصله زیادی با میانگین جهانی تولید داریم.
میانگین جهانی تولید ارگانیک ۲/۱ درصد است.
مجری:
یعنی الان ۵ هزار و ۳۲۲ هکتار کشت محصولات ارگانیک در ایران داریم؟
مهدیپور:
بله، ۵ هزار و ۳۲۲ هکتار. نسبت به اراضیای که میتوانیم از آنها در حوزه کشاورزی و باغداری برای تولید محصولات ارگانیک استفاده کنیم، این میزان بسیار کم است.
مجری:
این سؤال را به این دلیل میپرسم که با وجود این ظرفیت، آیا سیاستگذاری یا برنامهای برای توسعه این حوزه اتفاق افتاده است؟
مهدیپور:
واقعیت این است که این موضوع نیاز به همکاری و همدلی ملی همه بخشها دارد؛ هم بخشهای دولتی، هم تشکلهای اقتصادی و هم بخش تولیدی؛ یعنی هم کشاورزان و هم واحدهای فرآوری.
اگر برنامهای تعریف شود و همه دست به دست هم بدهیم، میتوانیم این کار را پیش ببریم و قاعدتاً پیشرفت خوبی داشته باشیم و جزو ۱۰ کشور اول دنیا باشیم. این پتانسیل را در کشورمان داریم.
از سالهای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ برنامهریزی برای محصولات ارگانیک در کشور شکل گرفته است. شاید برنامهریزی ما بر اساس بازار صادراتی نبود و تولیدکنندگان برای اینکه به بازارهای صادراتی دسترسی پیدا کنند، تلاش کردند محصول ارگانیک تولید کنند؛ اما تعدادشان انگشتشمار بود.
این موضوع نیازمند برنامه است. یکی از مشکلاتی که در این زمینه داریم، فرهنگسازی و آموزش در همه بخشهاست.
حالا که اول مهر و زمان بازگشایی مدارس است، خیلی خوب است که در مدارس، بچهها با محصولات ارگانیک آشنا شوند. حتی میتوانیم از بوفه مدارس شروع کنیم و محصولات ارگانیک در آنجا عرضه شود.
من از طرف تولیدکنندهها این قول را میدهم که حاضر باشند با هزینه پایینتر محصولات را برای چند مدرسه تأمین کنند تا بتوانیم این کار را شروع کنیم.
مجری:
نکته خوبی بود. من به این فکر میکنم که یکی از چالشهایی که در حوزه کشاورزی داریم و شاید در صنایع دیگر هم وجود داشته باشد، بحث خامفروشی است.
مثلاً در مورد زعفران، حتی بستهبندی آن هم آنچنان توسعه پیدا نکرده است. این موضوعها باعث میشود رغبت برای خرید محصول خام کمتر شود.
اگر تولیدکننده ایده و خلاقیت داشته باشد و خانوادهها محصولی را ببینند که با بستهبندی و ایده جدید وارد بازار شده، طبیعتاً استقبال میکنند.
مهدیپور:
درست میفرمایید. درباره خامفروشی باید صحبت کنیم.
محصولات ارگانیک ما با توجه به سهمی که اشاره کردم، سهم ناچیزی از صادرات دارند. در کشاورزی ارگانیک، همه چیز باید ردیابی شود؛ محل تولید باید مشخص باشد.
اینطور نیست که محصول از کشور صادر شود و محل تولید آن، اگر ایران است، دیده نشود. هر محصولی که با عنوان ارگانیک از کشور صادر میشود، نیاز به شناسایی دارد. بازارهای هدف دنبال این هستند که این محصول کجا تولید شده و طبق اسناد همراه آن مشخص میشود که محصول پایهاش متعلق به ایران است.
این موضوع کمک میکند محصول ایرانی به عنوان محصول کشور دیگری عرضه نشود. تجارت در دنیا رفتارهای مختلفی دارد و ما هم باید در تجارت جهانی هوشمند باشیم و مسیرهای خوبی را برای این موضوع پیدا کنیم.
کشاورزی ارگانیک اصولی دارد و محصول باید ردیابی و شناسایی شود. وقتی این اصول وجود داشته باشد، امکان سوءاستفاده کمتر میشود و کمک میکند محصولی که از ایران صادر میشود، در بازار به عنوان محصول ایران شناخته شود؛ چه خام و چه بستهبندیشده.
از طرف دیگر، فرآوری و بستهبندی محصولات قطعاً ارزش افزوده بیشتری در بخش صادرات ایجاد میکند. تنوع محصولات هم میتواند در بازار داخلی انگیزه خریدار را بیشتر کند و نیازهای بازار را پاسخ بدهد.
مجری:
خیلی ممنونم آقای مهدیپور. واقعیت این است که متوجه شدیم در این زمینه ظرفیت بسیار بزرگی داریم و افراد فعالی هم در این حوزه حضور دارند.
اما چیزی که مشخص است، این است که در این زمینه کار بسیار داریم؛ نیاز به فرهنگسازی و معرفی داریم.
تولیدکنندگانی داریم که در همین شرایط کارهای بزرگی انجام دادهاند. مثلاً سماق از ایران با عنوان ارگانیک صادر میشود. تا قبل از این، اصلاً صادر نمیشد؛ اما حالا به صورت ارگانیک صادر و معرفی میشود و مجموعهای از کشاورزان در روستاها در حال تولید آن هستند.
این مجموعهها نیاز به حمایت و معرفی دارند و صداوسیما هم میتواند یکی از بخشهایی باشد که با معرفی و حمایت خود کمک کند.
فکر میکنم باز کردن پرونده این موضوع در برنامه «صبح بخیر ایران» کمک میکند که انشاءالله تلاش بیشتری در این زمینه صورت بگیرد.