مجری؛حسام‌الدین خضری: در ماه‌های گذشته اتفاقات دشواری را پشت سر گذاشتیم. بعضی از این اتفاقات برای مردم تلخ و دردآور بود و در کنار آن، تجربه‌هایی به دست آمد که می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های آینده مورد استفاده قرار بگیرد.
در هفته پدافند غیرعامل، سردار محمدعلی قمی مهمان ما هستند تا درباره وظایف این سازمان، حفاظت از زیرساخت‌ها و آمادگی دستگاه‌های اجرایی صحبت کنیم. سردار، به صبح بخیر ایران خوش آمدید.
سردار محمدعلی قمی: سلام عرض می‌کنم خدمت شما و همه بینندگان عزیز برنامه. برای همه مردم آرزوی موفقیت دارم.
مجری: ابتدا هفته پدافند غیرعامل را به شما و همکارانتان تبریک می‌گویم. با توجه به تجربه‌هایی که از جنگ و تهدیدات مختلف به دست آمده، دوست دارم درباره برنامه‌های این هفته و میزان آمادگی کشور توضیح بدهید.
مردم می‌خواهند بدانند برای حفاظت از زیرساخت‌ها، خدمات ضروری و دارایی‌های کشور چه اقدام‌هایی انجام شده است.
سردار محمدعلی قمی: ابتدا یاد و نام همه شهدا را گرامی می‌دارم.
سازمان پدافند غیرعامل با هدف حفاظت از کشور در برابر تهدیدات و کاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها تشکیل شده است.
امسال بیست‌وچهارمین سال تشکیل این سازمان را پشت سر می‌گذاریم و به همین مناسبت برنامه‌هایی در هفته پدافند غیرعامل پیش‌بینی شده است.
یکی از موضوعات مهم این هفته، امنیت در عصر دیجیتال و حفاظت از زیرساخت‌های فناورانه است.
مجری: به نظر می‌رسد پس از اتفاقات ماه‌های گذشته، مردم بیشتر با مفهوم پدافند غیرعامل آشنا شده‌اند.
سردار محمدعلی قمی: همین‌طور است. شاید پیش از این، بخشی از مردم شناخت دقیقی از وظایف پدافند غیرعامل نداشتند.
اما در شرایطی که تهدیدات مختلف کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اهمیت این موضوع بیشتر مشخص می‌شود.
وظیفه پدافند غیرعامل این است که تهدیدات را شناسایی کند، آسیب‌پذیری‌ها را بررسی کند و برای کاهش آثار تهدیدات، دستورالعمل‌ها و راهکارهای لازم را ارائه دهد.
مجری: این تهدیدات فقط نظامی هستند؟
سردار محمدعلی قمی: خیر. امروز با مجموعه‌ای از تهدیدات روبه‌رو هستیم که در حوزه‌های مختلف مطرح می‌شوند.
از زیرساخت‌های ارتباطی و سایبری گرفته تا شبکه بانکی و خدمات ضروری مردم، همه می‌توانند در معرض تهدید قرار بگیرند.
به همین دلیل، پدافند غیرعامل فقط به یک بخش محدود نمی‌شود و حوزه‌های مختلف کشور را در بر می‌گیرد.
مجری: پس یکی از مهم‌ترین وظایف این سازمان حفظ تداوم خدماتی است که مردم هر روز به آن‌ها احتیاج دارند.
سردار محمدعلی قمی: بله. ما باید تلاش کنیم در شرایط تهدید، خدمات ضروری مردم متوقف نشود.
همچنین حفظ جان مردم و حفاظت از دارایی‌های مادی و معنوی آن‌ها اهمیت دارد.
در واقع، یکی از اهداف اصلی پدافند غیرعامل این است که آسیب‌پذیری کشور را در برابر تهدیدات کاهش دهد.
مجری: درباره امنیت سایبری بیشتر توضیح بدهید. امروز بسیاری از فعالیت‌های مردم و سازمان‌ها به فناوری وابسته است.
سردار محمدعلی قمی: دقیقاً. تقریباً همه زیرساخت‌های مهم از فناوری استفاده می‌کنند.
ما در پدافند غیرعامل، فناوری را ذاتاً تهدید نمی‌دانیم. فناوری می‌تواند خدمات را بهتر و سریع‌تر کند؛ اما اگر الزامات حفاظتی و امنیتی رعایت نشود، همین فناوری ممکن است به مسیری برای ایجاد اختلال تبدیل شود.
بنابراین هر سازمانی که از سامانه‌های فناورانه استفاده می‌کند، باید ضوابط و ملاحظات امنیتی را رعایت کند.
مجری: یعنی توسعه فناوری باید همراه با افزایش آمادگی در برابر تهدیدات باشد.
سردار محمدعلی قمی: بله. نمی‌توان زیرساخت‌ها را توسعه داد، اما نسبت به آسیب‌پذیری آن‌ها بی‌توجه بود.
در شرایط امروز، حفاظت از سامانه‌های ارتباطی و اطلاعاتی بخشی از حفاظت از خدمات عمومی کشور است.
مجری: سردار، بسیاری از اقدام‌های پدافند غیرعامل برای مردم قابل مشاهده نیست. ممکن است تهدیدی شناسایی و برطرف شود، بدون اینکه مردم اصلاً از وقوع آن اطلاع پیدا کنند.
با توجه به تجربه‌های گذشته، آیا می‌توان گفت عملکرد پدافند غیرعامل کشور قابل قبول بوده است؟
سردار محمدعلی قمی: طبیعی است که وقتی درباره حوزه کاری خودمان صحبت می‌کنیم، مردم انتظار دارند برای این ارزیابی دلایل مشخصی ارائه کنیم.
به همین دلیل بهتر است به نمونه‌های عملی اشاره کنیم.
یکی از حوزه‌های بسیار مهم، شبکه پولی و بانکی کشور است. امروز بخش بزرگی از فعالیت‌های مالی مردم از طریق خدمات الکترونیکی انجام می‌شود.
مجری: بسیاری از مردم حتی برای خریدهای روزانه هم از کارت بانکی و خدمات الکترونیکی استفاده می‌کنند.
سردار محمدعلی قمی: بله. وابستگی زندگی روزمره مردم به خدمات بانکی بسیار زیاد شده است.
وقتی چنین زیرساختی مورد تهدید قرار می‌گیرد، باید از قبل برای حفظ تداوم خدمات آن برنامه‌ریزی شده باشد.
سازمان پدافند غیرعامل در این حوزه تهدیدات را بررسی کرده و دستورالعمل‌هایی برای دستگاه‌های مسئول صادر کرده است.
مجری: این دستورالعمل‌ها چه زمانی به دستگاه‌ها ابلاغ شده‌اند؟
سردار محمدعلی قمی: در برخی حوزه‌ها، از حدود نه یا ده ماه پیش از جنگ دوازده‌روزه دستورالعمل‌هایی برای دستگاه‌ها ارسال شده بود.
هدف این بود که دستگاه‌ها آسیب‌پذیری‌های احتمالی را شناسایی کنند و برای کاهش آن‌ها اقدام کنند.
مجری: یعنی برنامه‌ریزی پدافند غیرعامل باید پیش از وقوع حادثه انجام شود.
سردار محمدعلی قمی: دقیقاً. اگر همه اقدامات را به زمان وقوع تهدید موکول کنیم، ممکن است فرصت کافی برای مقابله وجود نداشته باشد.
باید پیش از وقوع حادثه، زیرساخت‌ها بررسی شوند، آسیب‌ها مشخص شوند و برای کاهش آن‌ها برنامه تهیه شود.
مجری: آیا اجرای تمام این برنامه‌ها مستقیماً بر عهده سازمان پدافند غیرعامل است؟
سردار محمدعلی قمی: خیر. این نکته بسیار مهم است.
سازمان پدافند غیرعامل وظیفه هدایت، راهبری، رصد و پایش تهدیدات را بر عهده دارد. ما تهدید را شناسایی می‌کنیم، هشدار می‌دهیم و راهکار ارائه می‌کنیم.
اما اجرای دستورالعمل‌ها بر اساس قانون بر عهده دستگاه‌های اجرایی مربوط است.
مجری: مسئولیت اجرای این برنامه‌ها در یک وزارتخانه یا سازمان با چه کسی است؟
سردار محمدعلی قمی: بالاترین مقام دستگاه اجرایی مسئول اجرای الزامات پدافند غیرعامل در همان دستگاه است.
در سطح استان نیز استانداران مسئولیت دارند و ریاست شورای پدافند غیرعامل استان را بر عهده می‌گیرند.
در وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی هم کمیته‌های مربوط تشکیل می‌شود تا دستورالعمل‌ها را عملیاتی کنند.
مجری: بنابراین سازمان پدافند غیرعامل خطر را شناسایی می‌کند و راهکار می‌دهد، اما دستگاه مسئول باید اقدام اجرایی را انجام بدهد.
سردار محمدعلی قمی: بله. اگر دستگاه‌ها دستورالعمل‌های ابلاغی را دقیق اجرا کنند، بسیاری از آسیب‌پذیری‌ها کاهش پیدا می‌کند.
کار ما فقط صدور یک هشدار نیست. در حوزه‌های مهم، مطالعات تخصصی انجام می‌شود، وضعیت زیرساخت‌ها بررسی می‌شود و بر اساس اهمیت هر بخش، برنامه حفاظتی تدوین می‌شود.
مجری: آیا همه زیرساخت‌ها از نظر اهمیت در یک سطح قرار دارند؟
سردار محمدعلی قمی: خیر. زیرساخت‌ها سطح‌بندی می‌شوند.
بعضی بخش‌ها به دلیل نقشی که در زندگی مردم و استمرار خدمات کشور دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
طبیعی است که برای این حوزه‌ها مطالعات و الزامات دقیق‌تری لازم باشد.
مجری: در این مطالعات به چه موضوعاتی توجه می‌شود؟
سردار محمدعلی قمی: ابتدا تهدیدات بررسی می‌شود. سپس نقاط آسیب‌پذیر شناسایی می‌شوند و راهکارهای کاهش آسیب ارائه می‌شود.
ما تأکید می‌کنیم که اگر آسیب‌پذیری یک زیرساخت کاهش پیدا کند، اثر تهدید هم کمتر خواهد شد.
این موضوع یکی از اصول مهم پدافند غیرعامل است.
مجری: یعنی هدف این نیست که فقط پس از وقوع حادثه وارد عمل شویم، بلکه باید کاری کنیم که تهدید تا حد امکان نتواند به خدمات و زیرساخت‌ها آسیب وارد کند.
سردار محمدعلی قمی: دقیقاً. پیشگیری و آمادگی اهمیت اساسی دارد.
برای مثال، وقتی می‌دانیم یک خدمت ضروری ممکن است هدف اختلال قرار بگیرد، باید از قبل راهکارهایی برای حفظ تداوم آن در نظر بگیریم.
مجری: در کنار اقدامات دستگاه‌ها، آموزش مردم چه جایگاهی دارد؟
سردار محمدعلی قمی: آموزش و فرهنگ‌سازی هم بسیار مهم است.
در شرایط اضطراری، اگر مردم بدانند چه اقدام‌هایی باید انجام دهند، مدیریت شرایط آسان‌تر می‌شود.
همچنین لازم است دستگاه‌ها وظایف خودشان را دقیق بدانند و هماهنگی لازم وجود داشته باشد.
مجری: پس در واقع پدافند غیرعامل یک مسئولیت مشترک میان سازمان تخصصی، دستگاه‌های اجرایی و بخش‌هایی از جامعه است.
سردار محمدعلی قمی: بله. سازمان ما وظیفه تخصصی خودش را انجام می‌دهد، اما اجرای کامل برنامه‌ها به همکاری دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.
ما در حوزه‌هایی که تهدید شناسایی کرده‌ایم، دستورالعمل‌های لازم را ارسال کرده‌ایم و انتظار داریم دستگاه‌ها آن‌ها را عملیاتی کنند.
مجری: خط قرمز پدافند غیرعامل در شرایط اضطراری چیست؟
سردار محمدعلی قمی: یکی از مهم‌ترین موضوعات، حفاظت از جان مردم و جلوگیری از اختلال در خدمات ضروری آن‌هاست.
باید تلاش کنیم در شرایط تهدید، مردم تا حد امکان از خدمات مورد نیازشان محروم نشوند.
حفاظت از زیرساخت‌ها نیز باید در همین مسیر انجام شود.
مجری: از توضیحات شما مشخص شد که سازمان پدافند غیرعامل پیش از وقوع تهدید، بررسی و هشدار را انجام می‌دهد و برای دستگاه‌های مسئول دستورالعمل صادر می‌کند.
در مرحله بعد، اجرای دقیق این دستورالعمل‌ها اهمیت پیدا می‌کند تا بتوانیم آسیب‌ها را کاهش بدهیم.
سردار محمدعلی قمی: بله. امیدوارم با همکاری دستگاه‌ها، آموزش مردم و تقویت زیرساخت‌ها بتوانیم آمادگی کشور را در برابر تهدیدات افزایش بدهیم.
حسام‌الدین خضری: از حضور شما در برنامه و توضیحاتتان سپاسگزارم. امیدواریم اقدامات پیشگیرانه با جدیت ادامه پیدا کند و خدمات ضروری مردم در هر شرایطی حفظ شود.